GRC
Bailly
ὑπο·γράφω [ᾰφ]
A
I (ὑπό, sous) :
1 écrire sous ou au bas : τῇ στήλῃ ὑπ. ὅτι, THC. 5, 56, écrire sur la colonne, sous le traité déjà gravé, que, etc. ; particul. écrire ou ajouter à la fin d’un écrit ; avec une prop. inf. DÉM. 973, 14 ; τὸ ἰῶτα ὑπογεγραμμένον, PHILÉM. Lex. § 106, iota souscrit ; ζῷον ὑπογράφεται, PHILÉM. Lex. § 87, ζῷον s’écrit avec un iota souscrit ;
2 écrire sous la direction de qqn, d’où être secrétaire, écrire sous la dictée, enregistrer, PLUT. Cæs. 17 ; JUL. Ep. 13 ;
II prendre ou donner pour base un écrit, d’où :
1 mettre sous les yeux un modèle d’écriture : ὑπ. γραμμάς, PLAT. Prot. 326 d, tracer des lettres pour servir de modèle ; fig. : ᾗ ἡμεῖς ὑπεγράψαμεν, PLAT. Theæt. 171 e, comme nous l’avons tracé, indiqué ; πάντα ὑπ. τῷ πράττειν, PLAT. Leg. 711 b, donner en tout un exemple par sa propre conduite ;
2 en gén. mettre sous les yeux : ὑπ. τινὶ ἐλπίδα, POL. 5, 36, 1, etc. faire briller aux yeux de qqn une espérance ;
3 tracer un plan ou une esquisse, esquisser, ébaucher, acc. PLAT. Leg. 934 c ; ARSTT. G.A. 2, 6, etc. ; νόμους ὑπ. PLAT. Leg. 734 e, ébaucher des lois, esquisser des projets de lois ; σχῆμα πολιτείας, PLAT. Rsp. 548 d, esquisser un plan de gouvernement, etc. ;
4 en gén. dessiner légèrement, indiquer par un trait : ὑπογράφειν πόλεις, PTOL. 1, 18, 6, indiquer ou marquer les villes sur les cartes géographiques ; au pass. ὁ πρῶτον ὑπογραφείς τινι χνοῦς, LUC. Am. 10, la barbe qui perce légèrement chez qqn ; fig. ἡ φύσις τοῖς τιμιωτέροις ὑπέγραψε τὴν βοήθειαν, ARSTT. P.A. 2, 14, la nature a marqué (par la pilosité) qu’elle voulait protéger les plus nobles parties des animaux ;
III peindre dessous, d’où :
1 peindre au-dessous : τί τινι, PHILSTR. Her. p. 669, une chose sous une autre ;
2 enduire en dessous ou par-dessous, farder, acc. JOS. B.J. 4, 9, 1 ; LUC. Bis acc. 31 ; au pass. ὑπ. τοὺς ὀφθαλμούς, ATH. 529 a, avoir les yeux fardés ; abs. AR. fr. 695 ;
B Moy. :
I. 1 souscrire, mettre sa signature sous, au bas de, acc. : ὑπογράψασθαι τὰς καταϐολάς, DÉM. 1484, 7, souscrire ou signer un paiement, se porter garant pour un paiement ; ὑπ. τὰς κρίσεις τινί, POL. 23, 2, 6, souscrire le jugement contre qqn, se porter partie contre qqn ; ὑπ. τι καινὸν τὠμῷ βίῳ, EUR. H.f. 1118, porter une nouvelle plainte contre ma vie ;
2 écrire son nom sous qqe ch. pour s’en déclarer par là le possesseur, marquer qqe ch. comme sa propriété, acc. DS. 13, 74 ;
3 écrire pour soi au fond de : ὑπ. ἑαυτῷ εἰς μνήμην, APP. Lib. 136, écrire dans sa mémoire, càd. se proposer fermement de, etc. ;
II tracer le plan de, esquisser, acc. PLAT. Leg. 803 a, etc. ;
III p. suite, mettre sous les yeux, montrer : τυραννίδος ἀρχήν, DL. 8, 64, un prélude du despotisme ; τὴν διόρθωσιν τοῦ νόμου, DS. 12, 18, le moyen d’améliorer la loi.
Bailly 2020 Hugo Chávez Gérard Gréco, André Charbonnet, Mark De Wilde, Bernard Maréchal & contributeurs / Licence Creative Commons Attribution - Pas d'Utilisation Commerciale - Pas de Modification — « CC BY-NC-ND 4.0 »
LSJ
write under an inscription, subjoin or add to it, τῇ στήλῃ ὑ. ὅτι 'οὐκ ἐνέμειναν τοῖς ὅρκοις' Th. 5.56; τὰς πόλεις… ὧν εἷς ἕκαστός ἐστιν IG2². 237.34; ὁ ὑπογεγραμμένος the undermentioned, CIG 1957g (Maced.), cf. PTeb. 61 (a).10, al. (ii BC); ἐπὶ τῶν ὑπογεγραμμένων μαρτύρων PAvrom. 1 A 7 (i BC ; but κατὰ τὰ ὑπογεγραμμένα as has been indicated (above), PCair. Zen. 173.10 (iii BC), v. infr. II. 4).
sign, subscribe, τὸ ψήφισμα αὐτοῦ ὑπέγραψα Hyp. Eux. 30, cf. PTeb. 35.11 (ii BC); — Med., ὑ. τὰς καταβολάς sign and so make oneself liable for the payment, D. Ep. 3.40; τοὺς ἵππους ἰδίους ὑ.
signed his name as their owner, D.S. 13.74 codd. (better ἀπεγράψατο as Peiresc and Plu. Alc. 12); ὑπογράψας ἐπιβουλεῦσαί με having accused me of plotting, D. 37.23 (v.l. in 23.220); ὑ. κρίσεις τινί lodge accusations against one, Plb. 22.4.6 (s.v.l.); ὑ. τὴν ἀντωμοσίαν κατά τινος Them. Or. 26.313c; bring an accusation against one, εἴπ’ εἴ τι καινὸν ὑπογράφῃ τὠμῷ βίῳ E. HF 1118.
write under orders or from dictation, οὐκ ἔχων οὐδὲ τὸν ὑπογράφοντα an amanuensis, Jul. Ep. 28, cf. Plu. Caes. 17.
write under, i.e.
trace letters for children to write over, οἱ γραμματισταὶ τοῖς μήπω δεινοῖς γράφειν τῶν παίδων ὑπογράψαντες γραμμὰς τῇ γραφίδι Pl. Prt. 326d; metaph, ἡ πόλις νόμους ὑ.
traces out laws as guides of action, ibid., cf. Lg. 734e; abs., πάντα ὑ. τῷ πράττειν give all directions for acting, ib. 711b; ᾗ ἡμεῖς ὑ. as we sketched out, Id. Tht. 171e; folld. by relat. clause, τοὺς… ὑπογράψαντας τίνα τρόπον… Phld. Mus. p. 86 K.
trace in outline, sketch out, οἱ γραφεῖς ὑπογράψαντες ταῖς γραμμαῖς οὕτως ἐναλείφουσι τοῖς χρώμασι τὸ ζῷον Arist. GA 743b24; καθάπερ ζωγράφον ὑ. ἔργα Pl. Lg. 934c; ὡς λόγῳ σχῆμα πολιτείας ὑπογράψαντα μὴ ἀκριβῶς ἀπεργάσασθαι Id. R. 548c; ὑ. τοῖς ἐξεργάζεσθαι καὶ διαπονεῖν δυναμένοις Isoc. 5.85; sketch, τὸ σχῆμα τῆς Σικελίας Plu. Nic. 12; mark on a map, πόλεις Ptol. Geog. 1.18.5; — Med., οἷον δή τις ναυπηγὸς… καταβαλλόμενος τὰ τροπιδεῖα ὑπογράφεται τῶν πλοιων σχήματα has their forms traced out, Pl. Lg. 803a; ὑ. τὸ σχῆμα τῆς πολιτείας Id. R. 501a; ὑ. σκιάν Poll. 7.129 (v.l.); — Pass., τὰ ὑπογεγραμμένα the symptoms described, Hp. Epid. 1.3, cf. 19, Phld. Piet. 19. σπληνίσκος ὑπογεγραμμένος ἱππέα with an outline sketch of a horseman upon it, Michel 832.24 (Samos, iv BC). metaph senses taken from II. 1, II. 2, trace, indicate, τοῖς τιμιωτέροις ὑπέγραψεν ἡ φύσις τὴν βοήθειαν Arist. PA 658a23; τὰς δύο φλέβας… ἡ φύσις ὑπέγραψεν Id. GA 740a28; ἡ τῶν τόπων θέσις ὑπογράφει τὴν ἡγεμονίαν ταύτην Str. 8.1.3; ὑπογράφων αὐτῷ μεγάλας ἐλπίδας hinting at…, Plb. 5.36.2, cf. 5.62.1, Aët. 9.42; ἐλπίδα παραιτήσεως ὑπογράφει θεῶν διὰ τιμῆς Epicur. Ep. 3 p. 65U. ; τὴν αὐτὴν ἀπορίαν ὑπογράφουσιν present or suggest the same problem, Str. 17.1.34; indicate, τὸν χαρακτῆρα τῆς λέξεως D.H. Dem. 40; τὴν μετὰ κίσσαν ἐπιμέλειαν Sor. 1.54; c. dupl. acc., νομάδας αὐτοὺς ὑπογράφων Str. 1.1.6; — Pass., ἡ κοινὴ τοῦ θεοῦ νόησις ὑπεγράφη was traced, Epicur. Ep. 3 p. 59U. ; μέχρι τοῦ πρῶτον ὑπογραφέντος αὐτοῖς χνοῦ till the first signs of their beard appeared, Luc. Am. 10. Med., describe generally, ὑ. τὴν διόρθωσιν τοῦ νόμου D.S. 12.18; — Pass., τύπῳ… ὑπογεγράφθω περὶ ψυχῆς (impers.) Arist. de An. 413a10, cf. SE 181a2. Med., ὑ. ἑαυτῷ εἰς μνήμην c. inf., make a memorandum that…, App. Pun. 136. Med., pledge, mortgage, ὑπογράψονται τὼς χώρως Tab.Heracl. 1.149. ὑπογράφειν or -γράφεσθαι τοὺς ὀφθαλμούς paint under the eyelids, Nic.Dam. 4 J., J. BJ 4.9.10, Poll. 5.102, Luc. Bis Acc. 31; ὑπεγέγραπτο τοὺς ὀφθαλμούς Ath. 12.529a; abs., ὑπογεγραμμένη Ar. Fr. 880, Hsch. ; cf. ὑπογραφή III, ὑπόγραμμα II.
Liddell-Scott-Jones, Greek-English Lexicon (9th ed., 1940)
Pape
1) unter-, darunterschreiben, τῇ στήλῃ ὑπέγραψαν, ὅτι –, Thuc. 5.56 ; auch mit einem Titel, od. nach unserer Weise mit einer Ueberschrift versehen, Sp.; vgl. Pol. 12.10.3 ; Argum. Theocr. id. 1 ; – in der Schrift vorausschicken, voranstellen, Dem. 37.23 ; – Med. sich unterschreiben, bes. als Kläger, dah. eine Klage bei Gericht anbringen, τινί, gegen Einen, vgl. subscribere accusationem, εἴπ' εἴ τι καινὸν ὑπογράφῃ τῷ 'μῷ βίῳ Eur. Herc.Fur. 1118 ; ἐπείσθην ὑπογράψασθαι τὰς καταβολάς Dem. en. 3 g.E.
2) nieder-, nachschreiben, was Einer diktiert, zu Protokoll nehmen, Sp., wie Plut. Caes. 17.
3) vorschreiben, vorzeichnen ; vom Schreiblehrer, Muster zum Nachschreiben geben, Plat. Prot. 236d ὥσπερ οἱ γραμματισταὶ τοῖς μήπω δεινοῖς γράφειν τῶν παίδων ὑπογράψαντες γραμμὰς τῇ γραφῖδι, wo es eigtl. ein Unterziehen der Linien und Züge ist, welche die Knaben nachzeichnen ; dah. vorschreiben, νόμους Legg. V.734e ; – einen Entwurf, Grundriß von Etwas machen, u. übh. entwerfen, andeuten, adumbrare, Plat. Legg. XI.934c ; ὡς λόγῳ σχῆμα πολιτείας ὑπογράψαντα μὴ ἀκριβῶς ἀπεργάσασθαι Rep. VIII.548d ; λόγῳ Luc. Alex. 3 ; auch im med., Plat. Rep. VI.501a, vgl. Legg. VII.803a.
4) verschreiben, verpfänden, – auch übertr., τινὶ ἐλπίδα, Einem eine Hoffnung verschreiben, d.i. ihn auf die Hoffnung vertrösten, ihn mit leerer Hoffnung abspeisen, Pol. 5.36.1 u. öfter.
5) untermalen, sowohl vom Maler, den Schatten anlegen, als ὀφθαλμούς od. βλέφαρα, die Augenlider untermalen, schminken, Luc. Bis acc. 31, merc.cond. 33.
Pape, Griechisch-deutsches Handwörterbuch (3. Aufl., 1914)